QALY staat voor quality-adjusted life year, oftewel een levensjaar gecorrigeerd voor kwaliteit van leven. Het is een meetinstrument dat in de Nederlandse en internationale zorg veel wordt gebruikt om de waarde van behandelingen vergelijkbaar te maken. Een jaar in volledige gezondheid telt als een, een jaar met ernstige beperkingen als een fractie daarvan. Op die manier maken QALYs niet alleen lengte maar ook kwaliteit van leven inzichtelijk.
QALYs spelen een centrale rol in kosten-effectiviteit-analyses, bijvoorbeeld door het Zorginstituut Nederland bij beoordelingen van nieuwe behandelingen. Toch zijn ze geen heilig getal: ze hebben hun beperkingen en moeten verstandig worden ingezet. Voor wie werkt aan waardegedreven zorg is het belangrijk om hun rol en grenzen te begrijpen.
Op deze pagina lees je wat QALYs zijn, hoe ze worden berekend, waar ze waarde toevoegen en waar ze tekortschieten.
Wat een QALY meet
Een QALY is een eenheid waarin levensduur en kwaliteit van leven worden gecombineerd. Een jaar volledig gezond leven heeft een waarde van 1 QALY. Een jaar leven met serieuze gezondheidsproblemen krijgt een lagere waarde, bijvoorbeeld 0,7 of 0,5. Door het aantal jaren te vermenigvuldigen met de kwaliteits-score ontstaat een totaalcijfer.
Het idee komt uit de gezondheidseconomie. Door QALYs te koppelen aan kosten van een behandeling, ontstaan zogeheten kosten per QALY. Daarmee kunnen verschillende interventies onderling vergeleken worden: levert deze behandeling meer gezondheidswinst per euro op dan een andere?
Voor maatschappelijke beleidsbeslissingen is dat handig. Het maakt expliciet wat we van een behandeling verwachten en wat we ervoor over hebben. Voor individuele zorgkeuzes is een QALY meestal te abstract.
Hoe QALYs worden berekend
De berekening van QALYs vraagt twee inputs: de levensduur en de kwaliteit van leven per periode.
Levensduur komt uit klinische data of statistische schattingen. Voor een behandeling die levensverlengend werkt, wordt geschat hoeveel extra jaren een patient gemiddeld krijgt.
Kwaliteit van leven wordt gemeten met vragenlijsten. De EQ-5D is een veelgebruikte gevalideerde tool die kwaliteit van leven uitdrukt op vijf dimensies: mobiliteit, zelfzorg, dagelijkse activiteiten, pijn en angst. Op basis van de antwoorden ontstaat een score tussen 0 en 1, soms negatief voor toestanden die als slechter dan dood worden ervaren.
De combinatie van levensduur en kwaliteit geeft het totaal aantal QALYs. Een patient die door behandeling vijf jaar extra leeft met een kwaliteitsfactor van 0,8 wint dus vier QALYs.
Waar QALYs nuttig zijn
QALYs werken het beste bij beoordelingen op systeem-niveau. Welke nieuwe behandeling levert meer gezondheidswinst op per euro dan een bestaande? Welke screeningsprogramma’s hebben de hoogste kosten-effectiviteit? Waar zit de gezondheidswinst per euro bij preventieve interventies?
Voor zorgverzekeraars, beleidsmakers en het Zorginstituut zijn QALYs daarom een belangrijk gereedschap. Ze maken transparant wat we voor onze gezondheid uitgeven en hoe efficient dat is.
Op individueel niveau zijn QALYs minder bruikbaar. Een patient die voor een behandelingskeuze staat, heeft meer aan een gesprek over zijn voorkeuren en zijn situatie dan aan een QALY-getal. Daar werken samen beslissen, PROMs en gewone gespreksvoering beter.
De grenzen van QALYs
QALYs hebben drie belangrijke beperkingen die je moet kennen.
Aanname van gelijkwaardigheid. Een QALY gaat ervan uit dat ieder gezondheidsjaar even waardevol is. Voor sommige patienten weegt een korte periode met goede kwaliteit zwaarder dan vele jaren met beperkingen. Voor anderen omgekeerd. QALYs middelen die voorkeuren.
Verdeling buiten beeld. Een interventie die voor sommige groepen veel gezondheid oplevert en voor andere niets, scoort gemiddeld evengoed als een interventie die voor iedereen iets oplevert. QALYs zien geen verdeling. Voor [maatschappelijke impactmeting](/kennisbank/maatschappelijke-impact-meten/) is verdeling vaak wel doorslaggevend.
Methode-afhankelijk. De QALY-uitkomst hangt af van welke vragenlijst je gebruikt, welke wegingsmethode je hanteert en welke aannames je doet. Verschillende studies geven daardoor verschillende uitkomsten voor dezelfde situatie.
QALYs naast andere maten
QALYs zijn op zichzelf geen volledige indicator van waarde. Voor goede besluitvorming hoor je ze te combineren met andere maten: PROMs voor uitkomsten op individueel niveau, PREMs voor patientervaring, kwalitatieve verhalen voor diepte en maatschappelijke impactanalyses voor bredere effecten.
Wie de gezondheidswinst per euro berekent maar geen oog heeft voor patientervaring of verdeling, mist belangrijke aspecten van zorg. Een goede meetset bevat meerdere lagen.
Aan de slag met QALYs
Voor zorgorganisaties die QALYs willen gebruiken in eigen evaluaties, helpen drie stappen.
Eerste stap: definieer wat je wil weten. Gaat het om een nieuwe behandeling op systeem-niveau, of om kwaliteit van leven van een patientgroep? Het antwoord bepaalt de aanpak.
Tweede stap: kies een gevalideerde vragenlijst zoals EQ-5D en gebruik Nederlandse wegingsfactoren waar beschikbaar.
Derde stap: combineer met andere uitkomstmaten. QALYs alleen geven nooit het volledige plaatje.
Bij Purpose helpen we zorgorganisaties om uitkomstmeting verstandig in te richten, met QALYs waar zinvol en met andere maten waar die meer betekenis hebben. Bekijk onze adviespraktijk voor de zorgsector of neem contact op.
Veelgestelde vragen over QALYs
Wat is het verschil tussen een QALY en een DALY?
QALYs (quality-adjusted life years) meten gezondheidswinst van een interventie. DALYs (disability-adjusted life years) meten de ziektelast in een bevolking. Beide worden gebruikt in gezondheidseconomie, maar voor verschillende doelen.
Wat is een aanvaardbare prijs per QALY in Nederland?
Het Zorginstituut hanteert grofweg een referentiewaarde van rond de 20.000 tot 80.000 euro per QALY, afhankelijk van de ziektelast. Dat zijn richtwaarden, geen vaste grenzen. Het uiteindelijke oordeel weegt meer aspecten mee.
Hoe meet je kwaliteit van leven betrouwbaar?
Met gevalideerde vragenlijsten zoals EQ-5D, SF-36 of aandoening-specifieke instrumenten. De keuze hangt af van de patientgroep en het doel van de meting. Voor internationaal vergelijken zijn standaard-instrumenten essentieel.
Waarom is er kritiek op QALYs?
Omdat ze voorkeuren middelen, geen verdeling tonen en methode-afhankelijk zijn. Voor systeem-keuzes leveren ze waardevolle informatie, maar individuele zorgkeuzes vragen meer dan een QALY-getal.
Hoe verhouden QALYs zich tot maatschappelijke kosten en baten?
QALYs vangen gezondheidswinst. Een bredere maatschappelijke kosten-baten-analyse weegt ook effecten op werk, sociale kosten en verdeling mee. Beide perspectieven vullen elkaar aan.
