Buy Now Pay Later, vaak afgekort tot BNPL, is in korte tijd uitgegroeid tot een van de meest gebruikte betaalvormen bij online aankopen. Het principe is eenvoudig: de consument ontvangt een product en betaalt pas later, of in termijnen. Wat begon als een handige extra service bij de digitale kassa, is voor een groeiende groep mensen een vorm van consumptief krediet geworden die ongemerkt tot betaalachterstanden en schulden kan leiden.
Voor schuldeisers, gemeenten en maatschappelijke organisaties is deze ontwikkeling relevant. De rekening die niet op tijd betaald wordt, belandt vaak bij een incassopartij of deurwaarder. Daar ontmoet de openstaande BNPL-vordering het bredere schuldenvraagstuk dat in Nederland speelt. Wie de risico’s van uitgestelde betalingen begrijpt, kan vroegtijdig signaleren en handelen voordat een kleine achterstand uitgroeit tot een hardnekkige schuld.
Bij Purpose kijken wij naar incasso vanuit een breder maatschappelijk perspectief. Wij zien betaalachterstanden niet alleen als een financieel feit, maar als een signaal dat om een passende reactie vraagt. In dit artikel leggen wij uit hoe Buy Now Pay Later werkt, waarom het zo populair is, welke risico’s het meebrengt, en hoe schuldeisers met een aanpak van sociaal incasseren verantwoord kunnen reageren op BNPL-schulden.
Wat is Buy Now Pay Later
Buy Now Pay Later is een betaalmethode waarbij de consument een aankoop kan doen zonder direct te betalen. De aanbieder van de dienst schiet het bedrag voor aan de webwinkel en stuurt de consument later een rekening. Die rekening kan in een keer worden voldaan, meestal binnen veertien tot dertig dagen, of in meerdere termijnen worden gespreid. Voor de winkelier is de aankoop daarmee direct afgerond.
De methode wordt aangeboden door gespecialiseerde betaaldienstverleners die de winkelier ontzorgen en het betaalrisico overnemen. Bekende voorbeelden zijn diensten die als optie verschijnen bij het afrekenen in een webshop, naast iDEAL of een creditcard. De drempel om te kiezen voor uitgesteld betalen is laag, omdat de consument op dat moment geen geld hoeft over te maken en de aankoop toch kan afronden.
Het onderscheid met traditioneel krediet is subtiel maar belangrijk. Bij veel BNPL-vormen wordt geen rente gerekend zolang er op tijd betaald wordt, en wordt vaak geen uitgebreide kredietwaardigheidstoets uitgevoerd. Daardoor voelt de constructie niet als lenen, terwijl er wel een betalingsverplichting ontstaat. Juist dat verschil in beleving maakt de betaalvorm aantrekkelijk en tegelijk risicovol.
Wanneer een consument niet op tijd betaalt, veranderen de voorwaarden vaak ingrijpend. Er komen aanmaningskosten bij, soms gevolgd door incassokosten en rente. Wat een renteloze uitgestelde betaling leek, wordt dan alsnog een dure verplichting. De vordering doorloopt vervolgens hetzelfde traject als andere openstaande rekeningen, waarover wij meer schrijven in ons artikel over het incassotraject.
Waarom BNPL zo populair is
De populariteit van uitgesteld betalen laat zich grotendeels verklaren door gemak. Bij het online afrekenen verloopt het proces met enkele klikken, zonder dat de consument een bankoverschrijving hoeft te regelen of een creditcardnummer hoeft in te voeren. De aankoop is direct rond en het betaalmoment verschuift naar later. Die naadloze ervaring sluit perfect aan op de manier waarop steeds meer mensen online winkelen.
Daarnaast biedt de methode flexibiliteit die als prettig wordt ervaren. Iemand kan een product eerst thuis bekijken, passen of uitproberen en pas betalen wanneer de aankoop bevalt. Wie iets terugstuurt, hoeft niet te wachten op een terugbetaling, omdat er nog niets is betaald. Voor kleding en producten die vaak retour gaan, is dat een aantrekkelijk voordeel dat het gebruik verder stimuleert.
Ook de afwezigheid van zichtbare kosten speelt een rol. Zolang er op tijd betaald wordt, lijkt de dienst gratis. De consument ervaart geen rente en geen extra lasten, waardoor de stap om te kiezen voor uitgesteld betalen klein blijft. Deze gratis-perceptie is een krachtige drijfveer, vooral bij impulsieve aankopen waarbij het ontbreken van een direct betaalmoment de aarzeling wegneemt.
Tot slot wordt de betaalvorm actief aangeboden en gepromoot bij de digitale kassa. De optie staat prominent in beeld en wordt soms als standaard voorgesteld. Voor webwinkels is dat aantrekkelijk, omdat het de kans op een voltooide aankoop vergroot en het gemiddelde bestelbedrag kan verhogen. Deze commerciële prikkels versterken de groei van uitgesteld betalen aanzienlijk.
De risico’s op schulden, vooral bij jongeren
Het grootste risico van Buy Now Pay Later schuilt in het verlies van overzicht. Wie meerdere aankopen verspreid in de tijd betaalt, ziet niet altijd hoeveel verplichtingen er tegelijk openstaan. Verschillende kleine bedragen bij verschillende aanbieders tellen samen op tot een aanzienlijk bedrag dat in dezelfde periode betaald moet worden. Zonder duidelijk overzicht wordt het lastig om de uitgaven in balans te houden met het inkomen.
Jongeren vormen een kwetsbare groep. Zij winkelen vaak online, zijn vertrouwd met de betaalmethode en hebben doorgaans een beperkt en wisselend inkomen. De drempel om uitgesteld te betalen ligt laag, terwijl het besef dat er een schuld ontstaat soms ontbreekt. Een gemiste betaling leidt dan al snel tot extra kosten die voor iemand met weinig financiële ruimte zwaar wegen en moeilijk in te lopen zijn.
Daar komt bij dat de gevolgen van een betaalachterstand verder reiken dan het oorspronkelijke bedrag. Aanmaningskosten, incassokosten en eventuele rente kunnen een kleine vordering flink laten oplopen. Wat begon als een aankoop van enkele tientjes, kan na verloop van tijd een veelvoud bedragen. Voor wie al krap bij kas zit, is dat het begin van een neerwaartse spiraal die moeilijk te doorbreken is.
De omvang van het bredere schuldenvraagstuk in Nederland onderstreept hoe serieus dit risico is. Volgens het IBO-rapport Problematische schulden van de Rijksoverheid uit 2024 hebben ruim 726.000 huishoudens problematische schulden, ongeveer acht procent van alle huishoudens, terwijl daarnaast circa 1,7 miljoen mensen met lichtere schulden kampen. Ongeveer een derde van de huishoudens heeft moeite met rondkomen. Tegen die achtergrond is elke laagdrempelige vorm van krediet reden voor alertheid.
Regelgeving en toezicht
Lange tijd viel een groot deel van de Buy Now Pay Later-diensten buiten de regels die voor consumptief krediet gelden. Omdat veel aanbieders binnen een korte termijn en zonder rente werkten, vielen zij niet onder dezelfde verplichtingen als kredietverstrekkers. Dat betekende dat een uitgebreide kredietwaardigheidstoets vaak achterwege bleef en consumenten minder beschermd werden dan bij een reguliere lening.
Deze situatie heeft geleid tot toenemende aandacht van toezichthouders en beleidsmakers, zowel nationaal als op Europees niveau. De onderliggende zorg is dat een laagdrempelige betaalvorm tot schulden kan leiden bij groepen die daar kwetsbaar voor zijn. De roep om de regels voor uitgesteld betalen gelijk te trekken met die voor ander consumptief krediet is daardoor sterker geworden.
De richting van die ontwikkeling is dat aanbieders meer verantwoordelijkheid dragen voor het beoordelen of een consument de betaling kan dragen. Een betere kredietwaardigheidstoets, duidelijke informatie over de kosten bij te laat betalen en bescherming tegen oplopende vorderingen horen daarbij. Zo wordt geprobeerd het gemak van de betaalvorm te behouden zonder de bijbehorende risico’s te negeren.
Voor schuldeisers en maatschappelijke organisaties is het belangrijk deze ontwikkelingen te volgen. Strengere regels veranderen de manier waarop vorderingen ontstaan en worden geïnd, en raken aan de vraag wat een redelijke en verantwoorde omgang met betaalachterstanden is. Die vraag sluit nauw aan bij de principes van maatschappelijk verantwoord incasseren, waarin redelijkheid en zorgvuldigheid centraal staan.
BNPL en betaalachterstanden
Wanneer een BNPL-rekening niet op tijd wordt betaald, ontstaat een betaalachterstand die zich snel kan ontwikkelen. De aanbieder stuurt eerst een herinnering, daarna een aanmaning, en uiteindelijk belandt de vordering bij een incassopartij. In elke stap kunnen kosten worden bijgeteld. De oorspronkelijke aankoop wordt zo verzwaard met bedragen die de schuld verder vergroten en de aflossing bemoeilijken.
Voor schuldeisers is het van belang te beseffen dat een BNPL-achterstand zelden op zichzelf staat. Iemand die een uitgestelde betaling niet kan voldoen, heeft vaak ook andere openstaande rekeningen. De achterstand is dan een symptoom van een breder financieel probleem. Wie alleen naar de losse vordering kijkt, mist het signaal dat er mogelijk meer aan de hand is en dat een passende reactie nodig is.
De kosten die in dit traject worden gerekend, zijn wettelijk begrensd. Het is belangrijk dat schuldeisers en incassopartijen zich aan die kaders houden, zodat een vordering niet onnodig oploopt. Welke kosten zijn toegestaan en welke niet, beschrijven wij in ons artikel over incassokosten. Het naleven van deze regels voorkomt dat een kleine achterstand een onevenredig grote last wordt.
De maatschappelijke kosten van problematische schulden zijn aanzienlijk. Volgens het IBO-rapport bedragen die kosten minstens 8,5 miljard euro per jaar, een bedrag dat onder meer voortkomt uit schuldhulpverlening, productiviteitsverlies en zorggebruik. Elke achterstand die vroegtijdig en zorgvuldig wordt opgelost, draagt bij aan het beperken van die kosten. Het laat zien dat verantwoorde incasso niet alleen de individuele schuldenaar, maar ook de samenleving als geheel ten goede komt.
“Een betaalachterstand is zelden een opzichzelfstaand feit, maar een signaal dat om een passende en menselijke reactie vraagt.”
Sociaal incasseren bij BNPL-schulden
Sociaal incasseren is volgens onze definitie uit 2024 een mensgerichte incassoaanpak, gericht op passende en duurzame oplossingen, die blijvend voordeel oplevert voor klant, schuldeiser en maatschappij. Bij BNPL-schulden betekent dit dat de focus niet alleen ligt op het innen van het openstaande bedrag, maar op het vinden van een oplossing die de schuldenaar daadwerkelijk kan dragen en die herhaling voorkomt.
In de praktijk begint dat met vroegtijdig en persoonlijk contact. Een schuldeiser die snel signaleert dat een betaling uitblijft en het gesprek aangaat, kan vaak voorkomen dat een kleine achterstand uitgroeit tot een hardnekkige schuld. Door ruimte te bieden voor een betalingsregeling die past bij de financiële situatie, ontstaat een uitkomst die voor beide partijen werkt en die de relatie met de klant in stand houdt.
Wij ondersteunen schuldeisers hierbij met concrete instrumenten. Onze SI-Toolbox, ontwikkeld met steun van de Goldschmeding Foundation, bevat modules zoals de Leidraad, de Meetlat, de Impact Calculator, de Klantmodule en de Footprint. Daarmee kunnen organisaties hun incassobeleid toetsen, verbeteren en de maatschappelijke effecten ervan inzichtelijk maken. Meer hierover is te vinden via onze SI-Toolbox en de bijbehorende Impact Calculator.
Een sociale aanpak vraagt om samenwerking tussen verschillende partijen. Publieke schuldeisers zoals de Belastingdienst, gemeenten en woningcorporaties, en private partijen zoals banken, energiebedrijven, telecomaanbieders en verzekeraars, hebben ieder een rol. Samen met partners als Nibud, NVVK en Stichting Financieel Gezond Nederland werken wij aan een incassopraktijk waarin de menselijke maat voorop staat. Wie de basis wil begrijpen, leest ons artikel over wat sociaal incasseren is.
Voor gemeenten die met BNPL-schulden en bredere armoedevraagstukken te maken hebben, denken wij graag mee over beleid en uitvoering. Als adviesbureau voor gemeenten verbinden wij kennis over het sociaal domein met praktische instrumenten. Voorbeelden van onze aanpak en resultaten zijn te zien bij onze projecten, waar wij samen met schuldeisers werken aan duurzame oplossingen voor mensen met betaalachterstanden.
“Wij geloven dat een vordering oplossen en oog houden voor de mens achter de schuld hand in hand kunnen gaan.”
Veelgestelde vragen over Buy Now Pay Later en schulden
Wat is Buy Now Pay Later precies?
Buy Now Pay Later is een betaalmethode waarbij de consument een online aankoop doet en pas later betaalt, in een keer of in termijnen. De aanbieder schiet het bedrag voor aan de webwinkel. Zolang er op tijd betaald wordt, rekenen veel aanbieders geen rente, maar bij te laat betalen komen er kosten bij.
Waarom kan Buy Now Pay Later tot schulden leiden?
Het risico zit in het verlies van overzicht. Meerdere kleine verplichtingen bij verschillende aanbieders tellen samen op tot een fors bedrag. Wie een betaling mist, krijgt te maken met aanmaningskosten, incassokosten en soms rente, waardoor een kleine aankoop kan uitgroeien tot een onevenredig grote schuld.
Zijn jongeren extra kwetsbaar voor BNPL-schulden?
Jongeren winkelen vaak online, zijn vertrouwd met uitgesteld betalen en hebben doorgaans een beperkt en wisselend inkomen. De drempel om te kiezen voor uitgesteld betalen ligt laag, terwijl het besef dat er een schuld ontstaat kan ontbreken. Daardoor wegen extra kosten bij een gemiste betaling voor hen zwaarder.
Valt Buy Now Pay Later onder dezelfde regels als een lening?
Lange tijd vielen veel BNPL-diensten buiten de regels voor consumptief krediet, omdat zij kort en renteloos werkten. Toezichthouders en beleidsmakers werken eraan de bescherming gelijk te trekken, met meer aandacht voor kredietwaardigheidstoetsen en duidelijke informatie over de kosten bij te laat betalen.
Wat gebeurt er als een BNPL-rekening niet wordt betaald?
Eerst volgt een herinnering, daarna een aanmaning, en uiteindelijk belandt de vordering bij een incassopartij. In elke stap kunnen kosten worden bijgeteld, die wettelijk begrensd zijn. Een onbetaalde uitgestelde betaling doorloopt zo hetzelfde incassotraject als andere openstaande rekeningen.
Hoe gaat sociaal incasseren om met BNPL-schulden?
Sociaal incasseren richt zich op een passende en duurzame oplossing in plaats van alleen innen. Dat begint met vroegtijdig en persoonlijk contact en ruimte voor een haalbare betalingsregeling. Zo wordt voorkomen dat een kleine achterstand uitgroeit tot een hardnekkige schuld, met blijvend voordeel voor klant, schuldeiser en maatschappij.
