15 jaar Purpose betekent vijftien jaar werken aan een mensgerichte manier van incasseren. Wij begonnen in 2011, midden in de nasleep van de kredietcrisis, met een eenvoudige overtuiging: een schuld innen kan op een manier die recht doet aan de mens achter de vordering. Die overtuiging vormde de basis voor wat wij vandaag sociaal incasseren noemen.
In die vijftien jaar is er veel veranderd. Sociaal incasseren groeide van een idee aan de rand van de sector uit tot een beweging waar publieke en private schuldeisers, incassobureaus en gerechtsdeurwaarders zich bij aansluiten. Wij ontwikkelden instrumenten, deelden kennis en werkten samen met partners die de norm voor verantwoord innen mee helpen verleggen.
In dit artikel blikken wij terug op de oorsprong, de mijlpalen en de lessen van vijftien jaar. Wij kijken naar waar de sector nu staat en naar de stappen die nog nodig zijn. Voor organisaties, schuldeisers en gemeenten die hun incassoproces willen vernieuwen, biedt deze terugblik een houvast en een uitnodiging om mee te bouwen aan de doorbraak die wij voor ogen hebben.
Vijftien jaar werken aan sociaal incasseren
Sociaal incasseren is voor ons geen modewoord, maar een vakgebied dat wij vijftien jaar lang hebben helpen vormgeven. In 2024 legden wij de aanpak vast als een mensgerichte incassomethode, gericht op passende en duurzame oplossingen, die blijvend voordeel oplevert voor klant, schuldeiser en maatschappij. Die definitie is de optelsom van alles wat wij sinds 2011 in de praktijk hebben geleerd over wat werkt en wat niet.
De urgentie achter dit werk is groot. Volgens het IBO-rapport Problematische schulden van de Rijksoverheid uit 2024 kampen ruim 726.000 huishoudens met problematische schulden, ongeveer 8 procent van alle huishoudens. Daarnaast hebben 1,7 miljoen mensen lichtere schulden en heeft ongeveer een derde van de huishoudens moeite met rondkomen. Wie hier alleen met een standaard incassoproces op reageert, vergroot het probleem in plaats van het op te lossen.
De maatschappelijke kosten lopen volgens datzelfde rapport op tot minstens 8,5 miljard euro per jaar. Achter dat bedrag schuilen mensen die vastlopen, organisaties die afschrijven en gemeenten die de gevolgen opvangen. Sociaal incasseren grijpt op dat punt in. Wie meer wil weten over de uitgangspunten, leest verder op wat is sociaal incasseren.
Onze inzet richt zich nadrukkelijk op de hele keten. Publieke schuldeisers zoals de Belastingdienst, gemeenten en woningcorporaties werken samen met private partijen uit de bancaire wereld, de energiesector, de telecom en de verzekeringsbranche. Incassobureaus en gerechtsdeurwaarders maken het sluitstuk. Pas wanneer al deze schakels dezelfde menselijke maat hanteren, ontstaat een incassoproces dat houdbaar is voor iedereen.
De oorsprong in 2011
Purpose ontstond in 2011, in de jaren waarin de kredietcrisis diepe sporen trok. Tussen 2008 en 2011 liep het aantal huishoudens met betalingsproblemen op hun hypotheek sterk op. Betalingsachterstanden werden voor steeds meer mensen een dagelijkse realiteit, en de bestaande manier van innen bleek daar geen passend antwoord op te hebben. In die context werd de behoefte aan een andere benadering voelbaar.
De directe aanleiding voor ons werk lag in het project Banken en Schuldhulp. Daarin zochten banken en schuldhulpverleners samen naar manieren om mensen met achterstanden eerder en beter te helpen. Uit die samenwerking groeide het besef dat incasseren en helpen geen tegenpolen hoeven te zijn. Dat besef vormde het vertrekpunt voor de organisatie die wij vandaag zijn.
Wat begon als een verkenning met een handvol deelnemers, ontwikkelde zich tot een gestructureerde aanpak. De vroege jaren stonden in het teken van het erkennen van het probleem en het draaien van eerste pilots. Schuldeisers die wilden vernieuwen, zochten elkaar op en leerden van elkaars ervaringen. Stap voor stap ontstond een gezamenlijke taal voor verantwoord innen.
Die beginperiode laat zich het best begrijpen via het fasenmodel voor systeemverandering. De sector verkeerde aanvankelijk in een staat van inertie, waarin het probleem nog niet breed werd erkend. Met de eerste pilots schoof de beweging door naar de initiatieffase. Voor schuldeisers die nu instappen, vormt het reguliere incassotraject van aanmaning tot oplossing een logisch startpunt om die menselijke maat in te bouwen.
“Op een gegeven moment maakte ik de post niet meer open. Ik wilde het niet meer zien.”
Deze woorden van een gedupeerde, opgetekend in 2015, laten zien waarom een andere benadering nodig was. Achter elke openstaande vordering zit een mens die op een bepaald moment is vastgelopen. Wie dat erkent, kiest voor contact en oplossingen in plaats van voor druk die mensen verder van een uitweg af duwt. Dat inzicht is sinds onze oprichting leidend gebleven.
Belangrijke mijlpalen
De jaren 2011 tot 2016 stonden in het teken van het ontstaan van de beweging. De documentaireserie Schuldig uit 2016 bracht de menselijke kant van schulden onder de aandacht van een breed publiek, en wettelijke kaders rond incassokosten gaven het onderwerp meer gewicht. De sector schoof van inertie naar een fase waarin het probleem werd erkend en eerste oplossingen vorm kregen.
Tussen 2017 en 2020 verschoof de beweging naar wat in het fasenmodel de concurrentiefase heet. Er ontstonden veel verschillende initiatieven en oplossingen, vaak naast elkaar. Wij verzetten in die jaren de bakens en hielpen schuldeisers om hun rol actiever op te pakken. De gedachte dat schuldeisers aan zet zijn, won terrein en werd een rode draad in ons werk.
De periode 2021 tot 2023 gaf de visie op sociaal incasseren een concrete vorm. Wij ontwikkelden een Leidraad en een Meetlat, waarmee schuldeisers hun aanpak konden onderbouwen en hun voortgang konden volgen. Daarmee zette de sector de eerste stappen richting synergie: samenwerking en kennisdeling kwamen op gang en losse initiatieven gingen elkaar versterken.
Vanaf 2024 brak de fase van verdere verankering aan. Wij startten het Doorbraakprogramma Sociaal Incasseren en brachten de SI-Toolbox uit, mede mogelijk gemaakt door de Goldschmeding Foundation. De toolbox bundelt modules als de Leidraad, de Meetlat, de Impact Calculator, de Klantmodule en de Footprint. Hoe schuldeisers binnen die kaders met kosten omgaan, leest u op incassokosten: wat mag en wat niet.
In dezelfde periode kreeg ook de wetgeving meer vorm, met de Wet Kwaliteit Incassodienstverlening in 2024 en een afsprakenkader in 2025. De erkenning bleef niet uit: in 2024 ontvingen wij de Prijs Duurzaam Credit Management. Een actueel overzicht van wat sociaal incasseren in de praktijk vraagt, vindt u onder maatschappelijk verantwoord incasseren.
De lessen uit vijftien jaar
De eerste les is dat een schuld nooit op zichzelf staat. Achter een vordering gaat vaak een opeenstapeling van problemen schuil, waarbij het ene gat met het andere wordt gevuld. Wie alleen op de openstaande som stuurt, mist die context en bereikt op de lange termijn weinig. Een mensgerichte benadering die naar de situatie als geheel kijkt, levert duurzamere uitkomsten op.
De tweede les is dat samenwerking onmisbaar is. Sociaal incasseren ontstond uit een project waarin banken en schuldhulpverleners de handen ineensloegen, en dat patroon herhaalt zich steeds. Publieke en private schuldeisers, incassobureaus en gerechtsdeurwaarders bereiken samen meer dan ieder voor zich. Partners als het Nibud, de NVVK en Stichting Financieel Gezond Nederland versterken die keten met kennis en bereik.
De derde les is dat meten en onderbouwen de beweging vooruithelpen. Zonder cijfers blijft een goede intentie vrijblijvend. Met instrumenten als de Meetlat en de Impact Calculator kunnen schuldeisers laten zien wat hun aanpak oplevert, voor de klant en voor de eigen organisatie. Die hardheid van data maakt het verschil wanneer een organisatie intern de overstap naar een andere manier van innen wil verantwoorden.
De vierde les is dat verandering tijd en volharding vraagt. Een transitie verloopt in fasen, van erkenning via concurrentie naar synergie, en elke fase kent eigen obstakels. Vijftien jaar leert ons dat geduld en doorzettingsvermogen nodig zijn om gedrag, systemen en regels mee te laten bewegen. Tegelijk laat het zien dat aanhoudende inzet daadwerkelijk tot doorbraken leidt.
Waar de sector nu staat
De sector heeft veel stappen gezet. Inzicht, onderzoek en bewustzijn zijn flink toegenomen, en innovatie, pilots en best practices hebben hun weg gevonden naar de praktijk. Procesverbeteringen en nieuwe tools maken een menselijke aanpak haalbaar, en de eerste impactberekeningen tonen aan dat het werkt. Coalities en samenwerkingen geven de beweging een stevige basis.
Ook de buitenkant van het speelveld is veranderd. Convenanten en keurmerken geven schuldeisers houvast, en wet- en regelgeving begint de nieuwe spelregels te verankeren. Een groeiende groep koplopers neemt het voortouw en laat zien dat verantwoord innen en een gezonde bedrijfsvoering samengaan. Daarmee is sociaal incasseren geen randverschijnsel meer, maar een serieuze norm.
Tegelijk stagneert er nog het nodige. De gedragsverandering is niet compleet, initiatieven zijn versnipperd en de migratie van systemen verloopt traag. Er bestaan verschillende definities en normenkaders naast elkaar, en monitoring en evaluatie zijn nog geen standaard. De overheid pakt op onderdelen nog onvoldoende door, waardoor brede synergie nog niet overal binnen handbereik is.
Voor organisaties die nu willen instappen, is dat geen reden om te wachten. Juist in deze fase maakt een vroege keuze voor sociaal incasseren het verschil. Wij ondersteunen die stap met praktische middelen, zoals de Sociaal Incasso Toolbox en de Impact Calculator voor duurzaamheidsrapportage. Zo wordt de maatschappelijke waarde van een andere aanpak ook intern zichtbaar.
Het brede speelveld waarin deze beweging zich afspeelt, raakt aan het hele sociaal domein. Schulden, armoede en bestaanszekerheid hangen samen, en een goede incassoaanpak draagt bij aan oplossingen die verder reiken dan de individuele vordering. Die verbinding maakt sociaal incasseren tot meer dan een werkwijze: het is onderdeel van een bredere maatschappelijke opgave.
De volgende stappen
De koers voor de komende jaren ligt vast in een routekaart richting synergie. Daarin staan reisversnellers centraal die de transitie vooruithelpen: de publieke sector als voorloper, het opschalen van convenanten en coalities, en het doorontwikkelen van de instrumenten. Samen geven die richtingen aan hoe wij van losse successen naar een breed gedragen norm willen groeien.
Meten en monitoren vormen een tweede pijler. Door resultaten transparant te rapporteren, wordt zichtbaar wat een sociale aanpak oplevert. Wij werkten de routekaart Iedere Incasso Sociaal uit samen met Nyenrode Business Universiteit en Mennovatie, juist om die onderbouwing wetenschappelijk te verankeren. Voor schuldeisers die hun impact willen verantwoorden, is dit een belangrijk hulpmiddel.
Een derde richting betreft de verdienmodellen en prikkels. Zolang de financiële prikkels in het systeem een harde aanpak belonen, blijft verandering kwetsbaar. Het aanpassen van die prikkels, samen met leercirkels en continue ontwikkeling, zorgt ervoor dat sociaal incasseren ook op de lange termijn loont. Onze maatschappelijke prijslijst helpt om die afwegingen concreet te maken.
De koplopers laten zien dat het kan. Een groeiende groep schuldeisers neemt het voortouw, en het aantal organisaties dat zich aansluit blijft toenemen. Die voorbeelden zijn onmisbaar, omdat zij anderen over de streep trekken en bewijzen dat verantwoord innen werkt. Concrete cases vindt u op onze pagina met projecten.
Wij nodigen organisaties, schuldeisers en gemeenten uit om mee te bouwen aan de volgende fase. Of dat nu begint met onze dienstverlening rond sociale incasso of met advies via ons adviesbureau voor gemeenten: elke stap telt. Vijftien jaar Purpose is geen eindpunt, maar een vertrekpunt voor de doorbraak die wij samen binnen handbereik brengen.
Veelgestelde vragen over 15 jaar Purpose en sociaal incasseren
Wat betekent 15 jaar Purpose?
15 jaar Purpose staat voor vijftien jaar werken aan sociaal incasseren. Wij begonnen in 2011 tijdens de kredietcrisis en ontwikkelden sindsdien een mensgerichte incassoaanpak, instrumenten en samenwerkingen die verantwoord innen tot een serieuze norm in de sector hebben gemaakt.
Wanneer en waarom is Purpose ontstaan?
Purpose ontstond in 2011, in de nasleep van de kredietcrisis met haar oplopende hypotheekachterstanden. De directe aanleiding was het project Banken en Schuldhulp, waarin banken en schuldhulpverleners samen zochten naar betere manieren om mensen met betalingsachterstanden te helpen in plaats van verder onder druk te zetten.
Wat is sociaal incasseren volgens Purpose?
Sociaal incasseren is een mensgerichte incassoaanpak, gericht op passende en duurzame oplossingen, die blijvend voordeel oplevert voor klant, schuldeiser en maatschappij. Wij legden deze definitie vast in 2024, als optelsom van vijftien jaar praktijkervaring met verantwoord innen in de hele incassoketen.
Welke mijlpalen kent sociaal incasseren?
Belangrijke mijlpalen zijn de documentaireserie Schuldig in 2016, de Leidraad en de Meetlat tussen 2021 en 2023, en het Doorbraakprogramma met de SI-Toolbox vanaf 2024. Ook de Wet Kwaliteit Incassodienstverlening uit 2024 en de Prijs Duurzaam Credit Management horen bij die ontwikkeling.
Waar staat de sector op dit moment?
De sector zette veel stappen op het gebied van bewustzijn, innovatie, tools en samenwerking. Tegelijk stagneert de gedragsverandering, zijn initiatieven versnipperd en verloopt de migratie van systemen traag. Brede synergie is nog niet overal bereikt, mede doordat de overheid op onderdelen nog onvoldoende doorpakt.
Hoe kan mijn organisatie aan de slag met sociaal incasseren?
Organisaties kunnen starten met de SI-Toolbox, de Impact Calculator en onze kennisbank over sociaal incasseren. Wij ondersteunen schuldeisers en gemeenten met advies, instrumenten en onderbouwing. Een eerste stap is contact opnemen of onze projecten en dienstverlening rond sociale incasso bekijken voor passende voorbeelden.
