Wie wil begrijpen wat sociaal incasseren onderzoek oplevert, komt al snel uit bij de samenwerking tussen Purpose, Nyenrode Business Universiteit en Mennovatie. Samen werkten zij aan de publicatie “Naar een toekomst van sociaal incasseren: transitiestrategie voor Nederland”. Daarin staat een vraag centraal die ons als adviesbureau dagelijks bezighoudt: hoe maken we van een mensgerichte incassoaanpak de norm in plaats van de uitzondering. De academische blik die Nyenrode toevoegt, geeft dat vraagstuk een stevig fundament.
Voor schuldeisers, gemeenten en woningcorporaties is dat belangrijk. Beslissingen over invordering raken mensen die het financieel zwaar hebben, en tegelijk raken ze de eigen organisatie en de samenleving als geheel. Wetenschappelijk onderzoek helpt om die afwegingen scherper te maken. Het laat zien welke prikkels het systeem laten vastlopen en welke routes wel tot duurzaam herstel leiden. Zo ontstaat een onderbouwing die verder reikt dan een goed gevoel of een losse pilot.
In dit artikel lichten wij toe wat het onderzoek van Nyenrode en Mennovatie inhoudt, hoe de routekaart “Iedere Incasso Sociaal” is opgebouwd en wat de uitkomsten betekenen voor de praktijk. We verbinden dat aan onze eigen visie op sociaal incasseren en aan de instrumenten waarmee organisaties de stap van wetenschap naar handelen kunnen zetten. Wie eerst de basis wil, leest wat sociaal incasseren is.
Sociaal incasseren wetenschappelijk onderbouwd
Sociaal incasseren wordt vaak gezien als een kwestie van fatsoen. Het onderzoek van Nyenrode en Mennovatie laat zien dat er ook een harde, meetbare kant aan zit. De definitie die wij hanteren, vastgesteld in 2024, beschrijft sociaal incasseren als een mensgerichte aanpak gericht op passende en duurzame oplossingen die blijvend voordeel oplevert voor klant, schuldeiser en maatschappij. Die drie belangen samen vormen het uitgangspunt van de wetenschappelijke onderbouwing.
De cijfers maken de urgentie zichtbaar. Het IBO-rapport Problematische schulden uit 2024 telt ruim 726.000 huishoudens met problematische schulden, ongeveer acht procent, plus 1,7 miljoen mensen met lichte schulden. Ongeveer een derde van de huishoudens heeft moeite met rondkomen. De maatschappelijke kosten bedragen volgens datzelfde rapport minstens 8,5 miljard euro per jaar. Dat zijn geen abstracte bedragen, maar uitgaven aan zorg, verloren arbeidsparticipatie en juridische trajecten.
De academische analyse draait om de prikkels in het systeem. Traditionele invordering beloont escalatie: hoe meer kosten en procedures, hoe meer er wordt verdiend. Voor de schuldenaar stapelen de kosten zich op boven de oorspronkelijke schuld, terwijl de schuldeiser zijn geld uiteindelijk vaak niet of nauwelijks terugziet. Het onderzoek noemt dit een verlies-verlies-situatie. Sociaal incasseren keert die logica om naar een uitkomst waar alle partijen baat bij hebben.
Juist die omkering vraagt om onderbouwing. Een schuldeiser die kiest voor een zachtere route, wil weten of dat verantwoord is. Het onderzoek levert daarvoor argumenten: een mensgerichte aanpak leidt tot hogere terugbetaling op termijn en lagere maatschappelijke kosten. Daarmee is sociaal incasseren niet langer alleen een morele keuze, maar een onderbouwde strategie. Hoe die zich verhoudt tot bredere principes, leest u bij maatschappelijk verantwoord incasseren.
De rol van Nyenrode Business Universiteit
Nyenrode Business Universiteit brengt academische rigueur in een vraagstuk dat lang vooral vanuit de praktijk werd benaderd. De universiteit staat bekend om haar verbinding van wetenschap en bedrijfsleven, en die combinatie is precies wat sociaal incasseren nodig heeft. Onderzoekers Menno van Leeuwen en Nicolas Chevrollier tekenden mee voor de publicatie over de transitiestrategie. Hun bijdrage zorgt ervoor dat de inzichten niet vrijblijvend blijven, maar getoetst en onderbouwd zijn.
De academische inbreng zit vooral in de manier van kijken. Waar een individuele schuldeiser zijn eigen proces beoordeelt, kijkt het onderzoek naar het systeem als geheel. Het analyseert waarom de schuldenketen versnipperd raakt, hoe verkeerde prikkels ontstaan en welke rol lage financiële geletterdheid speelt. Die systeemblik maakt zichtbaar dat losse verbeteringen bij één partij weinig opleveren zolang de onderliggende structuur niet verandert.
Voor ons als adviesbureau is die wetenschappelijke verankering waardevol. Het stelt ons in staat om met gemeenten, woningcorporaties en private schuldeisers gesprekken te voeren die verder gaan dan goede bedoelingen. We kunnen verwijzen naar een onderbouwde analyse van wat werkt en wat niet. Dat versterkt het draagvlak en helpt om sociaal incasseren op de agenda te krijgen bij bestuurders die om bewijs vragen voordat ze hun werkwijze aanpassen.
De samenwerking met Nyenrode past in een bredere lijn. Purpose werkt samen met partners als Nibud, de NVVK en Stichting Financieel Gezond Nederland om kennis te bundelen. De academische component vult dat netwerk aan met onafhankelijk onderzoek. Zo ontstaat een geloofwaardige basis voor de transitie die we nastreven, waarbij wetenschap en uitvoering elkaar versterken in plaats van langs elkaar heen te bewegen.
“Sociaal incasseren levert voordelen op voor alle betrokkenen: schuldenaren, schuldeisers en de samenleving. De uitdaging ligt in institutionalisering en het systematisch meten en rapporteren van resultaten.”
De routekaart Iedere Incasso Sociaal
De kern van de samenwerking is de routekaart “Iedere Incasso Sociaal”. Deze routekaart, ontwikkeld door Purpose samen met Nyenrode Business Universiteit en Mennovatie, vertaalt de wetenschappelijke analyse naar een richting voor de hele sector. Het doel is helder: een markt waarin sociaal incasseren niet de uitzondering is, maar de standaard waar iedere schuldeiser zich aan houdt. De routekaart beschrijft hoe die verschuiving stap voor stap vorm krijgt.
Centraal staat de gedachte dat bestaanszekerheid voorop moet staan. Bij betalingsachterstanden mag de nadruk niet liggen op maximale inning, maar op duurzaam herstel van de burger. Dat betekent dat schuldenaren niet onder het sociaal minimum mogen zakken en dat schuldeisers de beschikbare afloscapaciteit proportioneel verdelen. In plaats van concurrentie om hetzelfde kleine bedrag ontstaat samenwerking rond een gezamenlijk overzicht.
De routekaart benoemt ook preventie als leidend principe. Vroegsignalering, financiële educatie en tijdige interventies voorkomen dat achterstanden uitgroeien tot problematische schulden. Daarbij hoort transparante rapportage volgens eenduidige standaarden, getoetst door onafhankelijke experts. Digitale innovatie speelt een rol via een integraal schuldenoverzicht dat zowel de burger als de hulpverlener inzicht geeft. Hoe een traject idealiter verloopt, beschrijven we bij het incassotraject.
Wie de routekaart leest, ziet dat het niet om losse maatregelen gaat, maar om een samenhangend toekomstbeeld. Collectieve normen, één incassoproces per schuldenaar en heldere afspraken over maatschappelijke impact vormen samen het kader. Voor gemeenten die hierin een voortrekkersrol willen pakken, denken wij graag mee als adviesbureau voor gemeenten. De routekaart geeft hun een gemeenschappelijke taal om de transitie te bespreken.
Wat het onderzoek laat zien
Het onderzoek brengt scherp in beeld waarom het huidige incassosysteem vastloopt. De eerste oorzaak is versnippering. Een burger kan tegelijk te maken hebben met de Belastingdienst, een energiebedrijf en een woningcorporatie, zonder dat deze partijen onderling afstemmen. Iedere schuldeiser voert zijn eigen proces met eigen kosten en regelingen. Dat maakt de markt duur, onoverzichtelijk en in veel gevallen ineffectief voor alle betrokkenen.
De tweede oorzaak ligt in de prikkels. Het verdienmodel van delen van de incassoketen beloont kostenverhoging en procedures. Daardoor is het financieel vaak aantrekkelijker om te escaleren dan om een probleem sociaal op te lossen. Daarbovenop komt complexe regelgeving rond toeslagen en terugvorderingen, die soms zelf schulden veroorzaakt. Lage financiële geletterdheid en sociaal stigma versterken het beeld: mensen zoeken te laat hulp en weten vaak niet waar ze terechtkunnen.
Tegelijk laat het onderzoek zien dat er al veel is bereikt. Pilots, convenanten en nieuwe wetgeving hebben de eerste stappen gezet. Volgens het transitiemodel dat de onderzoekers hanteren, bevindt de verandering zich in een fase waarin de aanpak zich bewijst maar nog niet de norm is. De opgave is om die beweging op te schalen en te verankeren, zodat sociaal incasseren niet afhankelijk blijft van individuele voortrekkers.
Belangrijk is dat het onderzoek de baten concreet maakt. Een mensgerichte aanpak voorkomt dat betalingsregelingen stuklopen en dat beslagleggingen mensen onder het bestaansminimum duwen. Dat verlaagt zorgkosten, verhoogt arbeidsparticipatie en vermindert juridische trajecten. De analyse onderstreept dat de baten bij de hele samenleving terechtkomen, niet alleen bij de schuldenaar. Wat een schuldeiser wel en niet in rekening mag brengen, leest u bij incassokosten.
Van wetenschap naar praktijk
Onderzoek is pas waardevol als het tot handelen leidt. Daarom vertalen wij de inzichten van Nyenrode en Mennovatie naar instrumenten waarmee organisaties direct aan de slag kunnen. De transitiestrategie vraagt om opschaling van convenanten, een publieke voortrekkersrol, bruikbare tools en het systematisch meten en monitoren van resultaten. Op elk van die punten bieden wij ondersteuning, zodat de stap van papier naar praktijk daadwerkelijk wordt gezet.
Een belangrijk hulpmiddel is de SI-Toolbox, ontwikkeld met steun van de Goldschmeding Foundation. De toolbox bundelt modules waarmee schuldeisers hun aanpak kunnen vormgeven en toetsen, waaronder de Leidraad, de Meetlat, de Impact Calculator, de Klantmodule en de Footprint. Organisaties die willen starten, kunnen de SI-Toolbox raadplegen en zo direct het onderzoek omzetten in werkbare stappen binnen de eigen organisatie.
Het meten van impact is daarbij essentieel. Het onderzoek benadrukt dat sociaal incasseren pas de norm wordt als resultaten transparant en eenduidig worden gerapporteerd. Met de Impact Calculator kunnen organisaties de maatschappelijke waarde van hun aanpak in euro’s uitdrukken, wat aansluit op duurzaamheidsrapportage. De Maatschappelijke Prijslijst helpt om de kosten van maatschappelijke problemen inzichtelijk te maken en zo de baten van een sociale aanpak te onderbouwen.
Naast instrumenten zetten wij in op kennisdeling en gemeenschap. Het Doorbraakprogramma Sociaal Incasseren en de community van SI-professionals brengen schuldeisers, gemeenten en uitvoerders samen om ervaringen uit te wisselen. Zo worden best practices laagdrempelig gedeeld en groeit het draagvlak voor de transitie. Concrete voorbeelden van wat dit oplevert, ziet u bij onze projecten, waar de aanpak in de praktijk zichtbaar wordt.
“De gewenste toekomst is een systeem waarin bestaanszekerheid centraal staat, schuldeisers samenwerken en preventie boven genezen gaat.”
Purpose en kennisontwikkeling
Purpose bestaat sinds 2011, opgericht tijdens de kredietcrisis vanuit de overtuiging dat het anders kan en moet. Sindsdien werken wij aan een incassopraktijk die mensen niet verder in de problemen duwt, maar helpt om grip te krijgen. De samenwerking met Nyenrode Business Universiteit en Mennovatie past in die missie. Het onderzoek geeft onze visie een academisch fundament en helpt ons om de transitie naar sociaal incasseren breder te dragen.
Kennisontwikkeling is voor ons geen bijzaak, maar de motor achter verandering. Door wetenschappelijk onderzoek te verbinden aan praktische instrumenten ontstaat een aanpak die zowel geloofwaardig als bruikbaar is. De erkenning die daarbij hoort, zoals de Prijs Duurzaam Credit Management 2024, bevestigt dat deze richting wordt gezien als toekomstbestendig. Die waardering motiveert ons om de kennisbasis verder uit te bouwen samen met onze partners.
Wij geloven dat sociaal incasseren alleen de norm wordt als publieke en private partijen samen optrekken. Publieke schuldeisers als de Belastingdienst, gemeenten en woningcorporaties hebben een voortrekkersrol, terwijl private partijen uit de bancaire, energie- en telecomsector volgen. Samen met partners als het Nibud, de NVVK en Stichting Financieel Gezond Nederland bundelen wij kennis. Hoe dit raakt aan bredere maatschappelijke opgaven, leest u bij het sociaal domein.
De weg naar een markt waarin iedere incasso sociaal is, vraagt geduld en volharding. Het onderzoek van Nyenrode laat zien dat de transitie goed op weg is, maar dat verankering nog werk vergt. Wij blijven die beweging aanjagen met onderzoek, instrumenten en samenwerking. Organisaties die deze stap willen zetten, denken wij graag mee. Een goed startpunt is de pagina samen op weg naar sociaal incasseren, waar de aanpak verder wordt toegelicht.
Veelgestelde vragen over sociaal incasseren onderzoek
Wat houdt het onderzoek naar sociaal incasseren in?
Het onderzoek van Purpose, Nyenrode Business Universiteit en Mennovatie analyseert waarom het Nederlandse incassosysteem vastloopt en hoe het anders kan. Het brengt de maatschappelijke kosten in beeld en schetst een transitiestrategie naar een markt waarin sociaal incasseren de norm is, met bestaanszekerheid en samenwerking als uitgangspunt.
Welke rol speelt Nyenrode Business Universiteit?
Nyenrode brengt academische onderbouwing in het vraagstuk. Onderzoekers Menno van Leeuwen en Nicolas Chevrollier analyseren het incassosysteem als geheel en tonen welke prikkels het laten vastlopen. Die wetenschappelijke blik maakt de inzichten toetsbaar en geeft schuldeisers en gemeenten een geloofwaardige basis om hun aanpak aan te passen.
Wat is de routekaart Iedere Incasso Sociaal?
De routekaart is ontwikkeld door Purpose samen met Nyenrode en Mennovatie. Zij vertaalt de wetenschappelijke analyse naar een richting voor de sector, met bestaanszekerheid voorop, proportionele verdeling van afloscapaciteit, preventie en transparante rapportage. Het doel is een markt waarin sociaal incasseren de standaard is voor iedere schuldeiser.
Wat zijn de maatschappelijke kosten van problematische schulden?
Volgens het IBO-rapport Problematische schulden uit 2024 kosten schulden Nederland minstens 8,5 miljard euro per jaar. Er zijn ruim 726.000 huishoudens met problematische schulden, ongeveer acht procent, plus 1,7 miljoen mensen met lichte schulden. De kosten ontstaan door zorguitgaven, lagere arbeidsparticipatie en juridische trajecten.
Hoe vertaalt Purpose het onderzoek naar de praktijk?
Wij bieden instrumenten waarmee organisaties direct aan de slag kunnen. De SI-Toolbox, ontwikkeld met steun van de Goldschmeding Foundation, bevat modules als de Leidraad, Meetlat en Impact Calculator. Daarnaast brengen het Doorbraakprogramma en de community van SI-professionals schuldeisers en gemeenten samen om kennis en best practices te delen.
Voor wie is sociaal incasseren relevant?
Sociaal incasseren is relevant voor publieke schuldeisers zoals de Belastingdienst, gemeenten en woningcorporaties, en voor private partijen uit de bancaire, energie- en telecomsector. Ook incassobureaus en deurwaarders spelen een rol. Samen met partners als het Nibud en de NVVK werken wij aan een aanpak die voordeel oplevert voor klant, schuldeiser en maatschappij.
